Ülkemizde kanser konusunda bilimsel ilk çalışmalar 1947 Türk Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu nun kurulması ile başlamaktadır. 1955 yılında Ahmet Andiçen Onkoloji Hastanesi açılmıştır. 1967 yılında Temel Sağlık Hizmetleri altında Şube Şefliği olarak başlayan Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş organizasyonu 1970 yılında Kanser Savaş Müdürlüğü adını almış ve ilk kez 1-7 Nisan Kanser Haftası olarak ilan edilmiştir. 1982 yılında kanser ihbarı zorunlu hastalıklar listesine alınmıştır. 1983 yılında Kanserle Savaş Dairesi bağımsız başkanlık olarak kurulmuştur. 1992 yılında aktif yöntemle veri toplanması amacıyla "Kanser Kayıt ve İnsidans Projesi" aşlatılmıştır. Kanser Kayıt ve Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri (KETM) Yönetmelikleri 2000 yılında çıkarılmış, 2001 yılında EPI-INFO6 ve CANREG programları kullanılmaya başlanmıştır.
1970 lerde ölüm nedenleri arasında 4. sıradaki kanser 1996 da ikinci sıradadır. 1990 yılında tüm ölümlerin %10.1 inden kanser sorumlu iken, 1996 yılında bu oran %13.11 e yükselmiştir. Tüm dünyada her yıl 6 milyon yeni kanserli hasta tanımlanmaktadır. Ülkemizdeki bildirim yılda ortalama 60 bin kadardır. Bu sayıdaki beklenen sayı ise 100 bin dolayındadır. Halen 100.000 65 dolaylarında olan kanser insidensimizin sağlıklı verilerle 100.000 de 100 civarında olması beklenmektedir. Sağlıklı bir alt yapıya kavuşabilmek için Sağlık Bakanlığı bütçesiiçinde yaklaşık %0.1 lik bütçeye sahip Kanserle Savaş Daire Başkanlığının 2001 yılında 211 milyarTL olan bütçesi 2002 yılında 2 trilyon TL na yükseltilmiştir.Yatırıma ayrılan pay %55 den %89 a çıkarılmıştır.
Meme, over, cervix ve cilt kanserlerinden kaynaklanan ölümleri azaltmak amacı ile başlatılan Kanser Tarama ve Araştırma Merkezleri Projesi Avrupa Birliği ile ortaklaşa yürütülmektedir. 14.12.2000 tarihinde proje imza altına alınmış olup 2002 yılında ilk ihale gerçekleşmiştir. AB den 1.5 milyon ECU hibe yolu ile sağlanacak olan projeye Sağlık Bakanlığı 2 milyon ECU yatırım ayrılmasını planlamıştır.
Kanser erken tehis merkezlerine aylık ortalama başvuru 250, tarama sayısı 40, mammografi sayısı 70, ultrason sayısı ise 100 dolayındadır. 2005 yılı için bu rakamlarda %100 lük artış hedeflenmiştir.
Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı özellikle kanserin önlenmesine yönelik olarak çevre ve kanser ile olan ilişkiye önem vermektedir. Bu amaçla aşağıdaki aşağıdaki epidemiyolojik çalışmalar yürütülmektedir;
. Kütahya-Emet Arsenik
. Yalova-Taşköprü Akrinolit
. Amasya-Merzifon İnsidans yüksek
. Konya-Halkapınar Erionit
. Manisa-Yılmaz İnsidans yüksek
. K.Maraş-Afşin Elbistan Termik Santral
. Nevşehir-Tuzköy Zeolit
. Çanakkale Radyoaktif madde
. Tokat-Yeşilyurt Asbest
. Çorum Tanımlayıcı epidemiyoloji
. Yozgat-Külhüyük Mezotelyoma
. Erzincan-Kılıçkaya Tanımlayıcı Epidemiyoloji
. Afşin -Elbistan Hava kirliliği
Ülkemizin jeolojik yapısı nedeni ile dünyadan bin kez fazla gördüğümüz mezotelyomanın yok edilmesi için bilimsel çalışmaların yürütülmesi amacıyla ULUSAL MEZOTELYOMA KURULU kurulmuş ve ilk toplantsını 21 Mayıs 2001'de yapmıştır. Bu Ulusal Kurul çerçevesinde aşağıdaki alt kurullar görev yapmaktadır;
l Tedavi Alt Kurulu
l Kayıt Alt Kurulu
l Eğitim ve İletişim Alt Kurulu
l Mineraloji Alt Kurulu
Bütün bu çalışmalar multidisipliner bilimsel bir Enstitü altyapısının kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Daire Başkanlığı Ulusal Kanser Enstitüsü tarzında yeniden yapılanmaktadır. Bu amaçla hazırlanan yönetmelik kanser haftasında bitirilerek TBMM ne gönderilmiştir. Yeni yapılanmada Sağlık Bakanlığının yanında YÖK, TÜBA, ve Sivil toplum örgütlerinin katılımı ile geniş tabanlı bilimsel bir "Advisory Board" oluşturulmaktadır. Bu temel kurul altında şekillendirilen bazı kurullar şunlardır;
Mezotelioma Kurulu
Çevre ve Kanser Kurulu
Beslenme ve Kanser Kurulu
Genetik ve Epidemiyoloji Kurulu
Eğitim ve Bilgilendirme Kurulu
Etik Kurulu
Halkla İlişkiler Kurulu
Bioinformatik Kurulu
Akciğer ve Solunum Yolu Kanserleri Kurulu
Meme ve Jinekolojik Kanserler Kurulu
Kanser Cerrahisi Kurulu
Ürolojik Onkoloji Kurulu
Medikal Onkoloji Kurulu
Radyasyon Onkolojisi Kurulu
GİS Kanserleri Kurulu
Pediatrik Onkoloji Kurulu
Nöroonkoloji Kurulu
Deri Kanserleri Kurulu
Hematolojik Kanserler Kurulu
Laboratuvar ve Patoloji Kurulu
Komplemanter ve Alternatif Tedavi Kurulu
Kanser Genetiği ve Ailevi Kanserler Kurulu
Sağlık Bakanlığı 2020 yılı hedeflerimiz; 65 yaş altı nüfusta kanserde %15 azalma, Akciğer kanserinde %20 azalma sağlanması, 40 yaş üstü kadın nüfusun %90 ının düzenli meme taraması yapılması, erken tanısı mümkün kanserlerde tanı evresinin azaltılmasıdır. 2002 yılı hedeflerimiz ise; Yeniden yapılanma, Sigara ile savaşa ağırlık verilmesi, Kanser Taramalarında %100 artış, Kayıtlarda 100.000 de 100 insidans hedefi, Toplum beslenme kompozisyonunda düzelme (Meyve ve sebze tüketiminde artış, Süt ve süt ürünü tüketiminde artış, Fast food tüketiminde azalma, Hayvansal yağ tüketiminde azalma) dir.
Prof. Dr. Murat Tuncer
MTA
'nin katkılarıyla hazırlanmıştır.